Projectomschrijving

Nicolas Mortelmans is een gepassioneerde sitarspeler en multi-instrumentalist uit Berlaar en wonende te Lier. Sinds 2012 verbleef hij verschillende perioden in India om via sitarmeesters Pandit Shivnath Mishra en Shakir Khan ‘het vak’ onder de knie te krijgen. Sinds 2017 wordt hij opgeleid door Anoushka Shankar, dochter van Ravi Shankar. De laatste jaren trad hij regelmatig op in verschillende samenstellingen in binnen- en buitenland. Zo speelde hij reeds samen met Leki, Jean Bosco Safari en vele anderen. Zijn leven veranderde helemaal na het bekijken van een filmpje op YouTube.

Kom je uit een muzikale familie?
Wou dat ik dat kon zeggen, maar dat is absoluut niet het geval. Heb van thuis uit wel een goede basis muziekkennis meegekregen. Van mijn zesde tot mijn twaalfde luisterde ik alleen maar naar de platen van mijn ouders. Dat waren platen van The Beatles, Jimi Hendrix, The Rolling Stones, Pink Floyd, Led Zeppelin, David Bowie en Santana. Ik was in die periode geobsedeerd door The Beatles.

Hoe is dit verder geëvolueerd?
In het eerste middelbaar was ik in de ban van Nirvana en de grunge van de jaren negentig. Rond mijn vijftiende is daar dan metal, metalcore, punkrock en oldschool hardcore bijgekomen. In Berlaar was er toen een hardcorescène met onder meer For What It’s Worth. De energie tijdens die concerten inspireerde mij enorm. Op mijn twintigste kreeg ik interesse in genres zoals funk, jazz, soul en begon voor de eerste keer naar psychedelische elektronische muziek te luisteren. Door veel te reizen kwam ik in contact met andere culturen en kreeg zo veel interesse in traditionele muziek. De verschillende ritmes, structuren, melodieën en de gebruikte instrumenten boeiden mij enorm.

Welke instrumenten bespeel je nu zoal?
Ik heb vroeger heel veel instrumenten bespeeld, die ik nu nog sporadisch gebruik tijdens concerten. Gitaar, drum en bas volgde ik op de muziekschool en speel ook op de handpan, dat is een vrij nieuw instrument dat wat lijkt op een UFO-schotel. Verder speel ik Amerikaanse fluit, tambura, didgeridoo, djembé, darboeka,… Het belangrijkste instrument blijft wel de sitar. Je kan van alles een beetje doen of één ding goed doen en heb gekozen om één ding proberen goed te doen.

Heb je de sitar tijdens één van je reizen ontdekt?
Neen, dat is anders gegaan. Op een gegeven moment zag ik op YouTube een filmpje van Ravi Shankar op het Monterey Pop Festival in ’67. Dat was één van de eerste grote festivals in Amerika, een beetje de voorloper van Woodstock. Er werden ook beelden getoond van het publiek waaronder Jimi Hendrix die volledig opging in de muziek. De klank van de sitar intrigeerde me zo intens, dat ik direct voelde dat dit de muziek was die ik de rest van m’n leven wou spelen. In 2010 heb ik dan mijn eerste sitar gekocht.

Dan ben je meteen op zoek gegaan naar een leraar?
Klopt, eerst heb ik de basis geleerd van Mark Senegal in Gent. Nadien ben ik voor 6 maanden naar India getrokken om er inderdaad een leraar te zoeken en concerten bij te wonen. Zo kwam ik terecht bij Pandit Shivnath Mishra. Tussen 2012 en 2015 ben ik elke winter 3 à 4 maanden naar ginder gegaan om lessen te volgen. Verbleef er zonder telefoon, laptop of tv in de goedkoopste kamer. Mijn dagen bestonden uit opstaan, oefenen, les volgen, terug oefenen, eten, wandeling doen, terug oefenen en gaan slapen. Dit monnikenbestaan zorgde ervoor dat ik me volledig kon focussen op het instrument. Tijdens die maanden was ik getrouwd met de sitar.

Hoe verliepen die oefensessies?
In India leerde ik op een heel andere manier muziek spelen dan in het Westen. De leraar speelde en ik probeerde hem te volgen, dat was de manier van lesgeven. Ik moest alles memoriseren door goed te observeren. Dit vroeg een enorme mentale inspanning.

Je speelt vaak samen met muzikanten die wel met partituren spelen, akkoorden en noten volgen. Hoe verloopt die samenwerking?
Soms als je met een band moet spelen en je weet in uw hoofd hoe het moet klinken, maar je kent niet de juiste termen dan is het wel moeilijk. Dan mis ik die kennis wel een beetje, maar uiteindelijk valt de puzzel meestal wel in elkaar. De beste muzikanten kunnen beide zaken maar bij mij is het dus vooral op gevoel. Voor mij is muziek vijftig procent techniek en vijftig procent de persoonlijkheid van de muzikant. Volgens mij is alles verbonden met elkaar. Alles wat we doen heeft een effect op iets of iemand. Vind het heel belangrijk dat de levensstijl die ik heb in harmonie is met mijn visie. Ik probeer te handelen zoals ik graag zou hebben dat ze mij behandelen.

Op welke manier probeer je dat te doen?
Er zijn een aantal zaken die me frustreren. We verbruiken in onze westerse samenleving bijvoorbeeld veel meer dan we eigenlijk mogen verbruiken. We leven boven onze stand en brengen daarmee onszelf, onze medemens en de natuur in de problemen. Het enige wat ik daaraan kan doen is mijn eigen consumptiegedrag aanpassen zodanig dat het een positief effect heeft op mezelf, mijn medemens en de natuur. Door zelf het goede voorbeeld te geven hoop ik anderen te inspireren.

Probeer je ook via je muziek mensen te inspireren?
Mijn visie op het leven is onlosmakelijk verbonden met mijn muziek. Ook al gebruik ik geen teksten à la Rage Against The Machine, ik probeer wel een boodschap over te brengen. Bewust zijn van wat er fout gaat en samen nagaan hoe we dat kunnen oplossen vind ik heel belangrijk. Dat wil ik op de één of andere manier ook meegeven tijdens mijn concerten.

Wanneer is een eigen concert geslaagd?
Bij ongeveer één op de tien concerten zit ik zo in de muziek en voel dat het publiek ook volledig in het moment zit. Niemand is dan bezig met gisteren, morgen of met zijn gsm. Er ontstaat dan een onbeschrijflijke verbinding met de muzikanten en het publiek en dat versterkt elkaar. Elk concert waarbij ik dit ervaar is een geslaagd concert. Ongeacht de grootte van het publiek of in welke setting kan dat even intens zijn voor mij.

Tijdens welk concert heb je dit het meest ervaren?
Een van de meest funky concerten was zeker het improvisatieconcert op een yoga event in het Sportpaleis samen met Jean Bosco Safari. Ik had nog nooit samengespeeld met de andere muzikanten en het was erop of eronder. Het had keihard fout kunnen lopen, maar het lukte super goed. Dat was zo’n moment dat alles voor honderd procent klopte. Magisch moment!

Streef je ook steeds naar het bereiken van dat gevoel?
Ik heb met de jaren geleerd dat er een aantal factoren zijn die je in de hand hebt zoals voldoende slaap, gezonde voeding en nuchter zijn voor een optreden. Dat laatste klinkt belachelijk, maar in de muziekwereld wordt er flink wat afgedronken. Andere zaken heb je dan weer niet in de hand. Ik probeer steeds in ideale omstandigheden aan een concert te beginnen en dan laat ik het los.

Vanaf dan hangt het af van de reactie van het publiek?
Ik treed in eerste instantie altijd op voor mezelf. Ik heb nooit grote verwachtingen van het publiek. Als het publiek meegeniet is dat natuurlijk super. Mensen die naar een optreden komen willen een muzikant zien die ontspannen is en zich honderd procent geeft. Pas dan krijg je het publiek echt mee.

Heb je vaste gewoonten voor of na een optreden?
Onderweg naar klassieke sitarconcerten zet ik bijna altijd loeiharde metal op in de auto. Dat zorgt voor een goede balans. Ik ben ook graag even alleen vlak voor en vlak na een optreden en blijf minstens een uur na elk optreden om te praten met de mensen en iets te drinken.

Je treedt de laatste tijd heel veel op, ga je zelf ook nog naar concerten of is dat nu minder?
Ik vind het zalig om mezelf te verliezen in een concert. Of dat nu metal of sitar is dat maakt helemaal niet uit. Nu ik zelf professioneel muziek speel ga ik wel minder naar concerten en zit ik ’s avonds ook wel eens graag rustig thuis bij mijn vrouw of op café met mijn vrienden. Ik zie wel nog veel groepen die voor of na me spelen.

Welke concerten zal je nooit vergeten?
Het eerste concert dat in mij opkomt is het optreden van Shakti in de Bozar zo’n vier jaar geleden. Dat was een fusion groep uit de jaren zeventig met Zakir Hussain op tabla, de grootste tabla speler ooit. Zij vermengden Indische muziek met elementen uit de jazz. Rage Against The Machine in het Sportpaleis in 2008 zal ik ook nooit vergeten, ‘front road, alles kapot’! In India heb ik ook heel veel sitarconcerten gezien. Daar heb je festivals die drie dagen non-stop duren. ’s Morgens komen dan de grootste namen en omdat je zo moe bent kom je in een soort van trance terecht. Onbeschrijflijk!

Ga je binnenkort terug naar India?
Ik ben in januari naar Mumbai geweest om er te studeren bij Shakir Khan. Sinds kort studeer ik regelmatig bij Anoushka Shankar in Londen. Dat is de perfecte timing omdat ik net een huis heb gekocht en sinds kort ook vader ben. Nu kan ik een weekend naar Londen gaan om te studeren in plaats van langere tijd naar India te gaan. Ik ga sowieso nog wel terug, want dat land heeft mijn leven voor altijd veranderd, het is mijn tweede thuis geworden.

Hoe ben je in contact gekomen met Anoushka Shankar?
Twee jaar geleden heb ik contact opgenomen met haar management, maar ze had nog nooit iemand lesgegeven dus de kans zou wel heel klein zijn. Na twee jaar mailde ze geheel onverwacht met de vraag of ik naar Londen wou komen. Ik heb die nacht niet geslapen!

Dan ben je naar haar thuis in Londen gegaan?
Ja, met trillende handen stond ik dan aan haar huis in Londen en ik was super zenuwachtig. Na tien minuten was dat helemaal weg en was het precies alsof ik ze al mijn hele leven kende. Ze heeft mij die dag zeven uur lesgegeven via de Indische traditie.

Ben je nadien nog teruggegaan?
Enkele weken later ben ik terug voor een weekend naar haar gegaan. Ik sliep dan in de studio waar ze platen met Sting en andere grootheden heeft opgenomen, onder de sitars van Ravi Shankar die boven het bed hingen. Dat was het beste plekje ooit. Hieruit heb ik geleerd dat alles mogelijk is zolang je maar hard werkt en in jezelf gelooft.

 Je hebt al enkele bijdragen geleverd aan opnames, zijn er ook plannen voor een eigen cd?
Op dit moment voel ik niet de nood om zelf een cd uit te brengen. Er zijn zoveel goede sitarspelers in de wereld die veel beter zijn dan mij en fantastische cd’s uitbrengen. Een eigen cd maken kost tijd, geld, stress en dan wil ik echt iets hebben dat interessant en vernieuwend genoeg is om uit te brengen.

Dan is een liveplaat misschien wel ideaal?
Inderdaad, dat zou misschien beter zijn. Heb er onlangs nog aan gedacht om een concert op te nemen, maar we zien wel.

Ga je binnenkort nog bijdragen leveren aan opnames?
Niet direct, maar sinds kort is er wel een samenwerking met Rudolf Hecke die een eigen studio heeft. Hij zou me graag betrekken in vijf projecten waar hij sitar in wil gebruiken. Een van die vijf projecten is De Havilland, waarmee hij net twee singles heeft uitgebracht en getekend heeft bij Sony. Als gastmuzikant mocht ik al meedoen met zijn eigen band The Incredible Time Machine tijdens de Gentse Feesten.

Heb je onlangs nog ergens gespeeld waar je altijd al wou spelen?
Ja, heb onlangs met Ludoviq opgetreden in de AB in Brussel. We hebben samen twee nummers gespeeld. Qua geluid is er veel misgegaan maar desondanks was het een droom om daar te mogen spelen. Het was echt zalig om backstage te zitten en al de posters te bekijken van groepen die daar ooit gespeeld hebben.

 Bedankt voor dit fijn gesprek!

 

Bart Van den Bosch